Neurorozwój dzieci

Autyzm: co wiadomo według WHO i CDC, jakie objawy widać wcześnie i dlaczego szczepionki nie mają tu nic do rzeczy

Według szacunków WHO w 2021 roku zaburzenie ze spektrum autyzmu miała około jedna osoba na 127. Krótko o definicji, wczesnych objawach, badaniach przesiewowych, czynnikach ryzyka i micie o szczepionkach.

Redakcja Neuro Hub27 października 20263 min czytania

W skrócie

Według danych Global Burden of Disease za 2021 rok autyzm miała około jedna osoba na 127; szacunki w różnych badaniach wyraźnie się różnią.
W wieku dwóch lat diagnozę doświadczonego specjalisty można uznać za bardzo wiarygodną; objawy bywają widoczne jeszcze wcześniej.
Szczepionka MMR nie powoduje autyzmu: badanie twierdzące coś przeciwnego okazało się sfałszowane i zostało wycofane.

Czym jest autyzm

Według definicji WHO autyzm (zaburzenie ze spektrum autyzmu) to zróżnicowana grupa stanów związanych z rozwojem mózgu. Charakteryzuje go pewna trudność w interakcjach społecznych i komunikacji oraz nietypowe wzorce aktywności i zachowania. Zdolności i potrzeby osób z autyzmem są bardzo różne i mogą zmieniać się z czasem.

Ile osób ma autyzm

Według bazy danych Global Burden of Disease (GBD) za 2021 rok, do której odwołuje się WHO, na świecie autyzm miała około 1 osoba na 127. WHO ostrzega: zgłaszana częstość różni się wyraźnie między badaniami, a w wielu krajach o niskich i średnich dochodach jest nieznana.

Jakie objawy można zauważyć wcześnie

Lista CDC (maj 2024) według wieku; dziecko może nie wykazywać wszystkich tych objawów, a czasem żadnego:

unika kontaktu wzrokowego lub go nie utrzymuje;
9 miesięcy: nie reaguje na swoje imię, rzadko okazuje emocje mimiką;
12 miesięcy: nie bawi się w proste zabawy „daj–weź”, rzadko używa gestów, na przykład machania ręką;
15 miesięcy: nie dzieli się zainteresowaniami, na przykład nie pokazuje ulubionej zabawki;
18 miesięcy: nie wskazuje palcem ciekawego przedmiotu;
24 miesiące: nie zauważa, gdy innym jest smutno lub coś ich boli;
36 miesięcy: nie włącza się do zabawy innych dzieci;
48 miesięcy: nie uczestniczy w zabawach w role;
60 miesięcy: nie śpiewa, nie tańczy i nie występuje przed innymi.

Do ograniczonych i powtarzalnych zachowań CDC zalicza między innymi: układanie przedmiotów w rzędzie i rozdrażnienie, gdy ktoś zmienia ich kolejność; powtarzanie słów lub zwrotów; zawsze takie samo bawienie się zabawkami; skupianie się na częściach przedmiotów; silny dyskomfort przy drobnych zmianach; bardzo silne zainteresowania i potrzebę rutyny; powtarzalne ruchy (machanie rękami, kręcenie się); nietypowe reakcje na dźwięki, zapachy, smaki, wygląd lub faktury.

Badania przesiewowe i diagnostyka

Według Amerykańskiej Akademii Pediatrii (cytowanej przez CDC) badanie przesiewowe w kierunku autyzmu przeprowadza się podczas wizyt w wieku 18 i 24 miesięcy. Jednym ze znanych narzędzi jest kwestionariusz dla rodziców M-CHAT.
Badanie przesiewowe nie stawia diagnozy. Według CDC jego narzędzia „nie dostarczają rozstrzygających dowodów opóźnienia rozwoju i nie prowadzą do diagnoz”; wynik dodatni jest podstawą do dokładniejszej oceny.
Badania wykazały, że autyzm można czasem wykryć już w wieku 18 miesięcy lub wcześniej. W wieku dwóch lat diagnozę doświadczonego specjalisty można uznać za bardzo wiarygodną.

Co wiąże się z większym prawdopodobieństwem autyzmu

Według WHO prawdopodobieństwo autyzmu zwiększają najpewniej zarówno czynniki środowiskowe, jak i genetyczne. Do czynników z nim powiązanych należą: starszy wiek rodziców, cukrzyca u matki w ciąży, prenatalna ekspozycja na niektóre zanieczyszczenia powietrza lub metale ciężkie, wcześniactwo, ciężkie powikłania porodowe i niska masa urodzeniowa. Prenatalna ekspozycja na walproinian i karbamazepinę również częściej występuje u dzieci z autyzmem.

Mit o szczepionkach

Szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce (MMR) nie powoduje autyzmu. Badanie sugerujące związek później uznano za błędne i sfałszowane, a jego publikację wycofano. Inne szczepionki dziecięce nie zwiększają ryzyka autyzmu; badania nad konserwantem tiomersalem i dodatkiem w postaci glinu również nie wykazały wzrostu ryzyka.

Współistniejące stany i pomoc

U osób z autyzmem często występują padaczka, depresja, zaburzenia lękowe lub ADHD. Poziom funkcjonowania intelektualnego bardzo się różni: od głębokiego upośledzenia po poziom bardzo wysoki. WHO podkreśla, że terminowy dostęp do wczesnych, opartych na dowodach interwencji psychospołecznych może poprawić zdolność dziecka do komunikowania się i interakcji, a rozwój dziecka warto monitorować w ramach rutynowej opieki nad matką i dzieckiem.

Jeśli niepokoisz się o rozwój dziecka, zgłoś się do pediatry lub lekarza rodzinnego i zapytaj o badanie przesiewowe rozwoju. Nie czekaj, aż „dziecko dorośnie i samo przejdzie”.

Źródła

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani psychologiem. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.