Bezsenność po stresie: dlaczego najpierw zaleca się terapię poznawczo-behawioralną, a nie leki nasenne

Bezsenność to zaburzenie, w którym trudno zasnąć lub spać bez wybudzeń; zdarza się, że występują oba problemy. Dochodzą do tego trudności w ciągu dnia: zmęczenie, obniżony nastrój lub drażliwość, problemy z uwagą i koncentracją. Aby mówić o „zaburzeniu bezsenności”, takie trudności muszą występować co najmniej kilka razy w tygodniu przez 3 miesiące. Według wytycznych bezsenność dotyczy do 10% dorosłych Europejczyków.

Co zalecają europejskie wytyczne dotyczące bezsenności z 2023 roku

Wytyczne opracowały Europejskie Towarzystwo Badań nad Snem (ESRS) i Europejska Sieć ds. Bezsenności (EIN). Główne założenia:

• Pierwszą linią leczenia przewlekłej bezsenności u dorosłych w każdym wieku, także z chorobami współistniejącymi, jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I); to najwyższy poziom dowodów (A). Można ją prowadzić stacjonarnie (indywidualnie lub grupowo) albo cyfrowo — przez stronę internetową lub aplikację o udowodnionej skuteczności, najlepiej z udziałem specjalisty.
• Jak to działa: CBT-I pracuje z myśleniem („gonitwa myśli”) i jednocześnie przywraca zdrowy wzorzec snu.
• Jeśli CBT-I jest niewystarczająco skuteczna, pacjent i lekarz wspólnie decydują, czy rozpocząć leki.
• Czas stosowania: leki zaleca się zwykle nie dłużej niż 4 tygodnie, bo tolerancja rozwija się w ciągu dni lub tygodni; nie zaleca się zwiększania dawki — może to przyspieszyć uzależnienie. W niektórych przypadkach możliwe są dłuższe kuracje po starannym rozważeniu korzyści i ryzyka.

Czego wytyczne nie zalecają

Leków przeciwhistaminowych, przeciwpsychotycznych, melatoniny o szybkim uwalnianiu, ramelteonu i fitoterapeutyków nie zaleca się w leczeniu bezsenności (poziom A). Światłolecznictwo i ćwiczenia fizyczne mogą być pożytecznym uzupełnieniem CBT-I (poziom B).

Osobna uwaga dla osób, które przeżyły traumę

Wytyczne dotyczące bezsenności mówią o bezsenności ogólnie. Jeśli zaburzenia snu wiążą się z PTSD, zajrzyj także do wytycznych amerykańskich departamentów ds. weteranów i obrony (VA/DoD, 2023): według ich podsumowania benzodiazepin nie zaleca się w PTSD, a prazosynę proponuje się rozważać konkretnie przy nocnych koszmarach, ale nie jako leczenie PTSD w ogóle. Dlatego wszelkie leki nasenne w PTSD warto omawiać z lekarzem, a nie decydować samodzielnie.

Co robić w praktyce

• Jeśli zły sen powtarza się kilka razy w tygodniu przez ponad kilka tygodni i przeszkadza w ciągu dnia, zgłoś się do lekarza rodzinnego lub psychiatry. Do oceny służą rozmowa o śnie i zdrowiu, kwestionariusze i dzienniczki snu.
• Zapytaj o CBT-I: stacjonarny lub cyfrowy program o udowodnionej skuteczności.
• Nie przerywaj ani nie zmieniaj przepisanych leków bez lekarza.

Źródła

• Riemann D. et al. The European Insomnia Guideline: An update on the diagnosis and treatment of insomnia 2023. J Sleep Res 2023;32(6):e14035
• Wytyczne VA/DoD: Management of PTSD and Acute Stress Disorder (2023)

Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani psychologiem. Samoleczenie może być szkodliwe dla Twojego zdrowia.